Watervasten: wat het met je lichaam doet en hoe je het veilig aanpakt
Watervasten uitgelegd per fase: wat het doet, de risico's en voor wie het niet geschikt is. Met een veilig stappenplan om te beginnen en te stoppen.

Watervasten betekent dat je een tijd lang niets eet en alleen water drinkt, meestal 24 tot 72 uur. Het is een zware vorm van vasten met echte risico’s, en voor afvallen is het voor de meeste mensen niet de handigste keuze.
In dit artikel lees je wat er in je lichaam gebeurt, wat de risico’s zijn en voor wie watervasten niet geschikt is. Wil je het toch proberen, dan vind je onderaan een rustig stappenplan.
Wat is watervasten?
Bij watervasten eet je niets en drink je alleen water. Je krijgt dus geen calorieën binnen. Dat is strenger dan de meeste andere vormen van vasten.
Mensen doen het om verschillende redenen: om af te vallen, uit nieuwsgierigheid naar wat het met hun lichaam doet, of omdat ze erover gelezen hebben op sociale media. Daar wordt vaak meer beloofd dan onderzoek kan waarmaken. Daarom zetten we hier op een rij wat we wel en niet weten.
Water vasten of intermittent fasting: wat is het verschil?
Bij intermittent fasting wissel je elke dag of elke week periodes van eten en niet eten af. Denk aan 16:8, waarbij je elke dag 16 uur niet eet. Bij water vasten eet je één keer een langere periode helemaal niets.
| Watervasten | Intermittent fasting (16:8) | Sapkuur | |
|---|---|---|---|
| Wat je binnenkrijgt | Alleen water | Normaal eten binnen 8 uur | Sappen, dus wel calorieën en suikers |
| Duur | Meestal 24 tot 72 uur | Elke dag, zo lang je wilt | Meestal 1 tot 5 dagen |
| Zwaarte | Zwaar | Licht tot gemiddeld | Gemiddeld |
| Begeleiding nodig | Bij langer dan 24 uur verstandig | Meestal niet | Meestal niet |
Meer over die laatste lees je in ons artikel over de sapkuur.
Wat gebeurt er in je lichaam tijdens watervasten?
Je lichaam schakelt tijdens het vasten stap voor stap over op een andere brandstof. Eerst gebruikt het de suikers uit je laatste maaltijd en uit je lever. Daarna gaat het steeds meer vet gebruiken en maakt het ketonen aan. Onderzoekers noemen dat de metabole omschakeling (de Cabo en Mattson, 2019).
| Periode | Wat er gebeurt | Wat je kunt merken |
|---|---|---|
| 0 tot 12 uur | Je lichaam gebruikt de energie uit je laatste maaltijd | Weinig, dit lijkt op een normale nacht |
| 12 tot 24 uur | De suikervoorraad in je lever raakt op, je lichaam gaat meer vet gebruiken | Trek, soms hoofdpijn of een licht gevoel in je hoofd |
| 24 tot 72 uur | Je lichaam draait vooral op vet en ketonen | Minder energie, het koud hebben, slechter slapen |
De tijden verschillen per persoon. Ze hangen af van wat je at, hoeveel je beweegt en hoe je lichaam gebouwd is.
Vaak lees je dat watervasten zorgt voor autofagie, het opruimen van oude celonderdelen. Dat proces bestaat echt, maar wanneer het bij mensen begint en wat het oplevert is nog niet goed onderzocht. Lees meer in ons artikel over autofagie.
Hoogleraar diabetologie Hanno Pijl legt bij Pointer (KRO-NCRV) uit wat er bij 72 uur niet eten gebeurt. We noemen dit als achtergrond, niet als bewijs.
Watervasten en afvallen: hoeveel val je af?
Je valt tijdens watervasten snel af op de weegschaal, maar dat is maar voor een deel vet. In de eerste dagen komt het snelle gewichtsverlies vooral door verlies van natrium (Kerndt e.a., 1982). Dat gewicht komt terug zodra je weer eet.
Voor blijvend afvallen gaat het om wat je over weken en maanden doet. Het Voedingscentrum raadt aan om ongeveer 0,5 kilo per week af te vallen (Voedingscentrum). Een paar dagen niets eten past daar slecht bij.
Wil je vasten gebruiken om af te vallen? Dan is een eetritme dat je kunt volhouden een betere start. Lees afvallen met vasten voor de eerlijke vergelijking.
De risico’s van water vasten
Water vasten is niet zonder risico, zeker niet als je het langer dan een dag doet en zonder begeleiding.
Er is weinig goed onderzoek naar de veiligheid. In één Amerikaanse kliniek zijn 768 verblijven bekeken van mensen die onder medisch toezicht minstens 2 dagen alleen water dronken. De meeste bijwerkingen waren mild en bekend bij vasten, en twee keer was er een ernstige bijwerking (Finnell e.a., 2018). Twee kanttekeningen: de onderzoekers werkten zelf bij die kliniek, en de deelnemers werden twee keer per dag gecontroleerd. Over thuis watervasten zegt dit onderzoek dus niets.
Waar je rekening mee moet houden:
- Duizeligheid en een licht gevoel in je hoofd, vooral als je snel opstaat.
- Hoofdpijn, vaak in de eerste dagen. Lees meer over hoofdpijn bij vasten.
- Tekort aan zouten en mineralen (elektrolyten). Vooral in de eerste dagen van het vasten verlies je natrium (Kerndt e.a., 1982). Lees meer over elektrolyten tijdens vasten.
- Een rustige opbouw na afloop. Na een lange vastenperiode bouw je het eten rustig op en doe je dat bij voorkeur onder begeleiding van een arts.
Voor wie is watervasten niet geschikt?
Begin niet aan watervasten als een van deze punten voor jou geldt:
- Je bent zwanger, wilt zwanger worden of geeft borstvoeding.
- Je bent jonger dan 18 jaar.
- Je hebt diabetes.
- Je hebt of had een eetstoornis.
- Je hebt ondergewicht.
- Je gebruikt medicijnen of hebt een chronische ziekte.
Twijfel je? Overleg dan eerst met je huisarts. Dat geldt ook als je gezond bent en langer dan 24 uur wilt vasten.
Hoe lang mag je watervasten?
Er bestaat geen officiële Nederlandse richtlijn voor hoe lang je mag watervasten. Onze lijn: maximaal 24 uur als je het zelf thuis doet, en alles wat langer duurt alleen in overleg met je huisarts of onder begeleiding.
Hoe langer je vast, hoe groter de risico’s. Het onderzoek dat er is naar meerdaags watervasten is gedaan onder dagelijks medisch toezicht. Lees meer over 24 uur vasten en 72 uur vasten.
Veilig beginnen met watervasten: stappenplan voor 24 uur
Wil je het proberen en geldt geen van de punten hierboven voor jou? Houd het dan klein.
- Kies een rustige dag. Geen zware training, geen lange autorit, geen belangrijke afspraak.
- Eet de avond ervoor normaal. Een gewone maaltijd met groente, eiwit en volkoren producten.
- Drink genoeg water, verspreid over de dag. Lees ook wat je mag drinken tijdens vasten.
- Doe rustig aan. Wandelen kan, intensief sporten niet.
- Stop na 24 uur, ook als het goed gaat.
Stop direct en eet iets als je flauw dreigt te vallen, hartkloppingen krijgt, verward raakt of je erg ziek voelt. Bel je huisarts als de klachten niet snel overgaan.
Je vast breken na watervasten
Begin na het vasten met een kleine, lichte maaltijd. Denk aan soep, yoghurt of wat gekookte groente met ei. Eet rustig en wacht even voordat je meer neemt.
Na 24 uur vasten kun je daarna weer gewoon eten. Na een langere periode bouw je het over meerdere dagen op, het liefst met het advies van een arts. Lees meer in wat verbreekt het vasten en hoe breek je het goed.
Makkelijkere alternatieven voor watervasten
Voor de meeste mensen zijn er vormen van vasten die beter vol te houden zijn en minder risico geven:
- 16:8: elke dag 16 uur niet eten en 8 uur wel.
- 5:2 dieet: vijf dagen normaal eten, twee dagen weinig.
- 24 uur vasten: af en toe één dag, als rustige kennismaking met langer vasten.
Veelgestelde vragen over watervasten
Kan ik afvallen door water te drinken? Water drinken zelf laat je niet afvallen. Je valt af als je over langere tijd minder calorieën binnenkrijgt dan je verbruikt. Water kan wel helpen als vervanger van frisdrank of sap.
Wat mag je drinken tijdens watervasten? Alleen water. Drink je ook zwarte koffie of thee, dan is het strikt genomen geen watervasten meer, maar je krijgt nog steeds geen calorieën binnen.
Wat zijn de effecten van 24 uur vasten op je lichaam? Na ongeveer een dag is de suikervoorraad in je lever grotendeels op en gebruikt je lichaam meer vet als brandstof. Lees meer in 24 uur vasten.
Hoe vaak kun je watervasten? Daar is geen onderbouwd antwoord op. Doe het niet vaak achter elkaar en overleg met je huisarts als je het regelmatig wilt doen.
Bronnen
- de Cabo R, Mattson MP. Effects of intermittent fasting on health, aging, and disease. New England Journal of Medicine, 2019. doi.org/10.1056/NEJMra1905136 (volledige tekst nog nalopen)
- Finnell JS e.a. Is fasting safe? A chart review of adverse events during medically supervised, water-only fasting. BMC Complementary and Alternative Medicine, 2018. PubMed
- Voedingscentrum. Streefgewicht kiezen
- Pointer (KRO-NCRV). Dit gebeurt er met je lichaam als je 72 uur niet eet (achtergrond)
- Kerndt PR e.a. Fasting: the history, pathophysiology and complications. Western Journal of Medicine, 1982. PubMed
Dit artikel is bedoeld als algemene informatie en vervangt geen medisch advies. Overleg bij twijfel of klachten altijd met je huisarts.


